De geschiedenis herinnert zich Julius Caesar als veroveraar. Het herinnert zich zelden de man die de klok daadwerkelijk heeft gerepareerd. Die man was Sosigeness van Alexandrië.
Hij was een Griekse astronoom en wiskundige. Waarschijnlijk geboren in Alexandrië. Hij werkte in de schaduw van een van de machtigste figuren in Rome. Zijn taak? Ruim de puinhoop op die de Romeinse kalender was.
Caesar was niet zomaar een generaal. Hij bevond zich midden in een wrede burgeroorlog (49-45 v.Chr.). De data waren overal. Verschillende regio’s gebruikten verschillende systemen. Het was chaos. Om een imperium te regeren heb je gedeelde tijd nodig. Sosigeness stelde een oplossing voor.
Egyptische oplossing met een twist
Sosigeness keek naar het noorden, richting Egypte. Ze hadden een zonnekalender. Het duurde 365 dagen. Eenvoudig. Nauwkeurig.
Caesar heeft het overgenomen. Maar hij voegde er een regel aan toe. Voeg elke vier jaar een dag toe. Schrikkeljaar.
Het was niet geheel nieuw. Ptolemaeus III Euergetes probeerde een soortgelijke truc in de 3e eeuw voor Christus. De Egyptenaren weigerden destijds deel te nemen. Dus bleven ze bij de oude maan-lunisolaire puinhoop. Caesar had de macht om de verandering af te dwingen. Sosigeness zorgde voor de wiskunde.
Om het onmiddellijk te laten werken, moesten ze de klok opnieuw instellen. Ze voegden 90 dagen toe aan het jaar 46 vGT. Hierdoor werd de lente-equinox verplaatst naar eind maart. Het paste de kalender aan de seizoenen aan. De vroegere Romeinse kalenders waren aanzienlijk verschoven. De equinox was rond 25 maart. Nu was het weer waar hij thuishoorde.
Schrikkeljaarfout
Dit is waar dingen interessant worden. De uitvoering was niet perfect.
Er was sprake van een misverstand. Groot. Sosigeness zei “elke vier jaar”. Romeinse schriftgeleerden lezen ‘elke drie jaar’.
Waarom? Inclusief tellen. De Romeinen telden het startjaar als jaar één. Dus 1, 2, 3… dat is drie jaar. Ze sloegen een slag over. Een tijdlang werden schrikkeldagen te vaak toegevoegd. De kalender liep snel.
Het duurde tientallen jaren om het probleem op te lossen. Augustus corrigeerde uiteindelijk de fout. Hij annuleerde verschillende schrikkeljaren om de drift te resetten. De theorie van Sosigeness was correct. De executie was Romeins. Vies.
Sosigeness heeft mogelijk ook de astronomische almanak geschreven die bij de nieuwe kalender hoorde. Het hielp mensen de verandering te begrijpen. De Juliaanse kalender is in principe hetzelfde als wat we vandaag de dag gebruiken als de Gregoriaanse kalender, met kleine aanpassingen. Je leest dit op een tijdlijn die Sosigeness heeft helpen creëren.
Verloren geschriften en de baan van Mercurius
Van Sosigeness’ eigen werk hebben we niet veel. Er wordt gezegd dat hij drie verhandelingen over kalenderwetenschap heeft geschreven. Ze zijn verloren. Weg.
Wat we weten komt uit andere bronnen. de Romeinse geleerde Plinius de Oudere noemde Sosigenes. In het bijzonder merkte hij op dat Sosigeness het eens was met de Babylonische astronoom Kidinnu.
Kidinnu had iets over Mercurius opgemerkt. De planeet wijkt nooit meer dan 22 graden van de zon af. Het is altijd dichtbij.
Sommige historici hebben hierover voorbarige conclusies getrokken. Ze vermoeden dat Sosigeness leerde dat Mercurius om de zon draait. Dat is waarschijnlijk verkeerd. Het bewijs is zwak.
