Wolfgang Paulii was niet alleen een natuurkundige. Hij was een harde criticus die voorkwam dat de kwantummechanica in onzin verviel. Hij werd in 1900 in Wenen geboren en stierf in 1958 in Zürich. Tussendoor ontving hij in 1945 de Nobelprijs voor de natuurkunde. Zijn ontdekking was geen nieuw deeltje of een nieuwe telescoop. Dat was de regel. Eenvoudig. Twee elektronen kunnen zich niet tegelijkertijd in dezelfde kwantumtoestand bevinden.

Dit Paulii-uitsluitingsprincipe heeft alles veranderd. Het verklaarde waarom materie structuur heeft. Waarom atomen niet instorten. Waarom kun je niet door muren heen lopen?

Paulii was scherp. Zelfs gevaarlijk. Hij schreef meesterlijke recensies over de natuurkunde die klassiekers werden. Maar zijn echte kracht kwam voort uit zijn interacties. Zijn brieven zijn legendarisch. Er werd gevreesd voor zijn kritiek. Zijn collega’s noemden hem “het geweten van de natuurkunde”. Als de theorie slordig was, zou Paulii deze met één zin vernietigen.

Een criticus maken

Wenen was aan het begin van de 20e eeuw een intellectuele explosie. Paulii groeide op in deze wereld. Zijn peetvader was Ernst Mach, een natuurkundige-filosoof. Mach leerde hem de metafysica te wantrouwen. Paulii noemde het ‘anti-metafysische doop’. Hij wilde feiten. Geen fantasieën.

Hij was een wonderkind. Hij leerde zichzelf relativiteit terwijl hij nog op school zat. Op 18-jarige leeftijd publiceerde hij zijn eerste werk over dit onderwerp. Hij schreef zich in aan de Universiteit van München. Hij studeerde bij Arnold Sommerfeld. Sommerfeld onderwees de kwantumtheorie van Bohr-Sommerfeld. Het was progressief spul.

Paulii viel op. Niet alleen voor zijn hersenen. Vanwege zijn houding. Hij was streng. Hij was grappig. Hij was vaak onbeleefd.

In 1921 schreef hij een recensie over de relativiteitstheorie voor de Encyclopedia of Mathematical Sciences. Het was briljant. Albert Einstein prees het. Het maakte Pauli beroemd voordat hij 21 jaar oud was.

In hetzelfde jaar studeerde hij af als arts. Hij werkte als assistent van Max Born in Göttingen. Vervolgens naar Wilhelm Lenz in Hamburg. In 1922 nam hij een jaar vrij om Niels Bohr in Kopenhagen te bezoeken. Het was een beslissende stop. Het Bohr Instituut was het centrum van de nieuwe natuurkunde. Paulii absorbeerde alles. Hij keerde in 1924 terug naar Hamburg om zijn habilitatie te voltooien. Dit was de postdoctorale graad die nodig was om hoogleraarschappen in Europa te bekleden.

De geboorte van de kwantummechanica

In 1924 keerde Paulii terug naar Hamburg. Hij was docent. Hij stond ook in het middelpunt van de kwantumrevolutie.

De theorie van atomaire spectra was chaotisch. Het had geen enkele zin. Paulii heeft het opgelost. Hij introduceerde een nieuw kwantumgetal. Het ging niet om positie of momentum. Het was abstract. Hij weigerde het zich voor te stellen. Hij noemde het “een tweeledigheid die niet klassiek kan worden beschreven”.

We noemen dit nu Spin.

Pauli’s logica was waterdicht. Als een elektron deze nieuwe ruimte zou innemen, zou geen enkel ander elektron dat kunnen doen. Dit was het Paulii-uitsluitingsprincipe. Het werd de basis van de Fermi-Dirac-statistieken. Het legde de kwantumchemie uit. Het verklaarde vaste stoffen.

Paulii kon gewoon niets vinden. Hij hielp anderen de hunne te vinden. Hij heeft een kritische bijdrage geleverd. Hij trok de aannames in twijfel. Hij dwong duidelijkheid af.

Ook speelde hij een centrale rol in de interpretatie van Kopenhagen. Deze opvatting was van mening dat causaliteit dood was. Fysische concepten moesten worden beperkt door observatie. Pauli’s analyse van de filosofische grondslagen heeft hieraan bijgedragen.

Later verwierp hij het positivisme. Maar zijn vroege werk verankerde de nieuwe mechanica.

Zwitserse jaren en privéstrijd

In 1928 ontving Paulii een hoogleraarschap aan de ETH Zürich. Hij bleef daar de rest van zijn leven. Samen met Gregor Wentzel bouwde hij een ‘school’ voor theoretische natuurkunde. Het werkte. Het trok de beste geesten aan.

Maar zijn privéleven was turbulent. Zijn moeder pleegde zelfmoord in 1927. Zijn huwelijk met de danseres Käthe Deppner eindigde in 1930. Deze gebeurtenissen brachten hem in de richting van de psychoanalyse.

Carl Jung, een Zwitserse psycholoog, raadde het aan. Paulii begon met therapie. Het was niet alleen een behandeling. Het werd een filosofische interesse. Hij bestudeerde Jungs ideeën. Hij bestudeerde hoe psychologie en natuurkunde elkaar ontmoeten. Dit leidde hem weg van het strikte positivisme.

Hij stopte met de persoonlijke therapie met Jung in 1934. Datzelfde jaar trouwde hij met Franciska Bertram. Maar de correspondentie met Jung ging door. Ze schreven over natuurkunde en psychologie. De brieven worden nog steeds bestudeerd.

Stelling van neutrino’s en spinstatistieken

In 1930 werd Paulii geconfronteerd met een crisis. Bètaverval van de kern leek in strijd met de wet van behoud van energie. De energie verdween. Paulii weigerde het te accepteren.

Hij vermoedde een oplossing. Hij stelde neutrale deeltjes voor. Deeltjes die zeer zwak op elkaar inwerken. Ze namen de ontbrekende energie weg. Deze werden later neutrino’s genoemd.

Experimenteel bewijs kwam pas in 1956. Paulii moest 26 jaar wachten voordat het werd bevestigd. Hij had gelijk.

Zijn werk over symmetrieën in de kwantumveldentheorie leidde tot een ander belangrijk resultaat. In 1940 formuleerde hij de spinstatistiekstelling. Het koppelde de spin van een deeltje aan zijn statistische eigenschappen.

Deze stelling is fundamenteel. Het scheidt fermionen van bosonen. Het verklaart de structuur van het periodiek systeem. Het is de basis van alle chemie.

Pauli’s invloed lag niet alleen in zijn vergelijkingen. Het stond in zijn normen. Hij eiste precisie. Hij had een hekel aan handzwaaien. Hij dwong het veld te groeien.

Zijn correspondentie met Jung blijft een uniek document. Twee briljante geesten verkennen de grenzen van kennis. Eén in de natuurkunde. Eén in de psychologie. Beiden zoeken orde in de chaos.

Paulii stierf in Zürich. Maar zijn regels gelden nog steeds. Elektronen gehoorzamen zijn uitsluitingsprincipe. Atomen blijven stabiel. Materie bestaat zoals wij die kennen.

Dankzij hem is het universum vrediger. Meer in orde. Nauwkeuriger.

Lange reis naar huis

Het vertrek van Paul uit Europa was meer dan alleen een carrièrestap. Dit is een vliegtuig. De nazi-dreiging was groot, en aangezien zijn grootouders Joods waren, was het gevaar existentieel. In 1940 was hij gastprofessor aan het Institute for Advanced Study in Princeton, New Jersey. De oorlog intensiveert. Hij bleef weg van de frontlinies om de mesontheorie te bestuderen, maar niet ver van de gevaren waarvoor hij op de vlucht was.

In 1946 werd hij Amerikaans staatsburger. Maar daar stopte hij niet. In hetzelfde jaar stak hij opnieuw de Atlantische Oceaan over. Ten eerste won hij uiteindelijk in 1945 de Nobelprijs, die hij tijdens de oorlog had ontkend. Je keert dan terug naar ETH Zürich. Hij werd in zijn oude functie hersteld. Hij heeft de natuurkunde nog niet afgemaakt.

Na zijn terugkeer in Zwitserland wijdde hij zich aan de studie van renormalisatie in de kwantumelektrodynamica. Hij werkt samen met zijn studenten. Hij loste de CPT-symmetrieën (lading, pariteit, tijd) op in de kwantumveldentheorie. Wiskunde is intensief. De inzet is nog hoger. In 1949 ontving hij het Zwitserse staatsburgerschap. Twee huizen. Eigendom.

心灵遇见物质

物理仍然存在。 但哲学的声音越来越大。 他旅行了。 他与爱因斯坦和玻尔的通信使长达数十年的对话得以延续。 这些不仅仅是聊天。 他们是一场智力竞赛。

然后是卡尔·荣格。

Pauli en Jung hadden een zeer nauwe relatie. Ze wisselden honderden brieven uit. Ze publiceerden samen. Pauli was op zoek naar iets dat vergelijkingen niet volledig konden vatten. Hij wilde de relatie tussen ‘fysiek’ (natuur) en ‘psychisch’ (geest) begrijpen. Voor hem waren ze niet gescheiden. Ze zijn complementaire aspecten van dezelfde realiteit.

“Een natuurkundige bestudeert niet alleen de wereld. Hij bestudeert zijn eigen gedachten die de wereld weerspiegelen.”

Dit is geen mystiek. Het is een strikte poging om de kloof tussen objectieve gegevens en subjectieve ervaring te overbruggen. Pauli meende dat om het atoom te begrijpen, men de waarnemer moest begrijpen. De correspondentie met Jung blijft een van de meest fascinerende archieven in de geschiedenis van de wetenschap. Het laat zien iemand die weigert slechts de helft van de realiteit te negeren. Hij liet de oorlog achter zich. Hij ontdekte een nieuwe oorlog. Deze is intern.