Przez dziesięciolecia narracja wokół kawy sprowadzała się do prostej tezy: kofeina dodaje energii. Jednak nowe badania pokazują, że korzyści napoju dla zdrowia psychicznego i funkcji poznawczych wykraczają daleko poza jego właściwości pobudzające. Niedawne badanie wykazało, że zarówno zwykła, jak i zawierająca kofeinę kawa może poprawić nastrój, zmniejszyć poziom stresu i poprawić niektóre zdolności poznawcze.
Mechanizm tego zjawiska nie leży bezpośrednio w mózgu, ale w jelitach. Kawa jest jednym z najbogatszych źródeł pożywienia w polifenole – związki pochodzenia roślinnego, których nasz organizm nie jest w stanie samodzielnie strawić. Zamiast tego substancje te dostają się do jelit, gdzie lokalne drobnoustroje przekształcają je w biologicznie aktywne metabolity. Cząsteczki te mają działanie przeciwzapalne i mogą odgrywać kluczową rolę w funkcjonowaniu mózgu i regulacji emocji.
Projekt badania: zmienna izolacja
Aby rozwikłać złożone powiązania między kawą, zdrowiem jelit i funkcjami poznawczymi, zespół badaczy pod kierownictwem Johna Crane’a z University College Cork w Irlandii przeprowadził kontrolowane badanie. W badaniu wzięło udział 62 zdrowe osoby, podzielone na dwie grupy: regularnie spożywających kawę oraz osoby, które w ogóle jej nie piją.
Eksperyment opierał się na ścisłym trójfazowym schemacie:
1. Ocena wyjściowa: Wstępne porównanie dwóch grup.
2. Faza abstynencji: Regularni konsumenci zaprzestali picia kawy na 14 dni.
3. Faza ponownego wprowadzenia: Uczestnicy zostali losowo przydzieleni do picia kawy z kofeiną lub kawy bezkofeinowej przez 21 dni.
Podczas badania naukowcy pobrali próbki krwi, śliny, moczu i kału w celu monitorowania zmian fizjologicznych. Śledzili także nastrój uczestników, wydajność poznawczą, poziom stresu, jakość snu i zachowanie.
Różne zalety kawy z kofeiną i bezkofeinowej
Wyniki pokazały, że chociaż oba rodzaje kawy korzystnie wpływają na zdrowie psychiczne, robią to na różne sposoby:
- Kawa z kofeiną: wiąże się z zmniejszonym lękiem i poprawą koncentracji.
- Kawa bezkofeinowa: związana z lepszymi wynikami w testach pamięci i poprawą jakości snu.
- Oba typy: Znacząco powiązane z obniżonymi wynikami w zakresie stresu i depresji.
Co najważniejsze, badanie wykazało korelację między poprawą wydajności poznawczej a specyficznymi metabolitami będącymi pochodnymi polifenoli wykrywanymi w moczu uczestników, a nie poziomem kofeiny. Sugeruje to, że korzyści poznawcze wynikają z przetwarzania polifenoli przez mikrobiom jelitowy, niezależnie od stymulującego działania kofeiny.
Połączenie jelitowo-mózgowe w akcji
Jednym z najbardziej uderzających odkryć była szybkość, z jaką mikrobiom jelitowy reagował na spożycie kawy. Kiedy uczestnicy przestali pić kawę, a następnie wrócili do tego nawyku, populacja bakterii jelitowych gwałtownie się zmieniła. Picie zarówno zwykłej, jak i bezkofeinowej kawy spowodowało wzrost poziomu pożytecznych bakterii jelitowych.
„Byliśmy zaskoczeni dynamiką tego systemu” – mówi Krain.
Ta szybka zdolność adaptacji potwierdza teorię, że ekosystem jelit człowieka umożliwia szybką fizjologiczną adaptację do zmian w diecie bez potrzeby ewolucji genetycznej. Jak zauważa Telmo Pievani z Uniwersytetu w Padwie, sugeruje to, że nasza mikrobiota jelitowa pomagała ludziom stosunkowo szybko przystosowywać się do różnych diet i warunków środowiskowych na przestrzeni dziejów.
Niuanse i ograniczenia
Pomimo zachęcających wyników eksperci przestrzegają przed nadmiernym uogólnianiem danych. Próbę 62 uczestników uważa się za stosunkowo małą, co ogranicza szerokie zastosowanie ustaleń.
Co więcej, nie każda kawa jest sobie równa. Daniele Del Rio z Uniwersytetu w Parmie podkreśla, że przyszłe badania powinny zbadać, jak różne rodzaje kawy wpływają na mikrobiom. Czynniki takie jak pochodzenie ziaren, metoda parzenia i stopień wypalenia głęboko wpływają na skład chemiczny kawy, a tym samym na jej wpływ na zdrowie jelit.
Wniosek
Badania te poszerzają naszą wiedzę o kawie z prostego systemu dostarczania kofeiny do złożonej interwencji dietetycznej, która kształtuje zdrowie jelit, a co za tym idzie, funkcjonowanie mózgu. Chociaż potrzebne są większe badania, aby potwierdzić ten wpływ w różnych populacjach, dostępne dowody sugerują, że wybór między kawą bezkofeinową a kawą bezkofeinową zależy w mniejszym stopniu od zapotrzebowania na energię, a bardziej od tego, jakich konkretnych korzyści poznawczych lub emocjonalnych szukasz.
