Antarctica onthoudt dingen die we zijn vergeten.
Diep onder het ijs ligt het bewijs dat onze planeet door radioactief stof vliegt. Restjes van een ster die lang geleden is ontploft.
Een team van het HelmholtZ-Zentrum Dresden-Rossendorf heeft zojuist de hamer laten vallen in Physical Review Letters. Ze zeggen dat we niet alleen maar in de ruimte zweven, maar dat we door een specifieke wolk van puin bewegen. De Lokale interstellaire wolk. Het is dik van eeuwenoude supernova-as. En we hebben de bon.
Het rokende pistool is ijzer-60
IJzer-60. Het is een radioactieve isotoop. Zwaar spul. Dit maak je niet in een keuken. Enorme sterren koken het en exploderen vervolgens. Als ze gaan boem, wordt de Iron-60 naar buiten geschoten.
We weten dat de aarde miljoenen jaren geleden werd getroffen door ontploffingen in de buurt. Fossielen en sedimenten laten de littekens zien. Maar niets recents? Niet in de moderne kosmische geschiedenis.
Toen controleerde iemand jonge sneeuw.
Ik heb daar ijzer-60 gevonden. Dat had geen zin. Geen explosie in de buurt om het te bevoorraden.
“Ons idee was dat de Lokale Interstitiële Wolk ijzer-60 bevat”, zegt Dr. Dominik Koll. “We dachten dat de zon er doorheen beweegt en dat de aarde alleen maar het spoor volgt. Maar we konden het toen niet bewijzen.”
Ze bleven graven. Gekeken naar diepzeesediment uit 30.000 jaar oude lagen. Er verscheen meer ijzer-60. Maar het was niet doorslaggevend. Het geluid was te luid. Het signaal was rommelig.
Ze hadden iets ouder nodig. Schoner.
Antarctisch ijs van 40.000.80.000 jaar oud was het antwoord. Dit spul liegt niet.
Bewegen door de mist
Het zonnestelsel dwaalde een paar tienduizenden jaren later de Lokale Interstellaire Wolk binnen. Momenteel scheren we langs de rand. Over een paar millennia zullen we wegdrijven. Het is alsof je door een slechte buurt loopt. Je stopt niet, je houdt gewoon je hoofd gebogen.
Om de tijdlijn te controleren, pakten ze een ijskern van het Alfred Wegener Instituut. Onderdeel van het Europese EPICA-boorproject. Het bedekte het raam toen we voor het eerst de wolk binnengingen.
De vergelijking was grimmig.
Tussen 40.00380.004 jaar geleden? Er landt minder ijzer-60 op aarde dan we nu zien.
Dat betekent een van twee dingen:
- Vroeger zaten we in een lege ruimte
- De wolk zelf is klonterig. Dichtheid verandert. Het is niet uniform.
Koll wijst erop dat het signaal verschuift. Snel. In kosmische termen betekent ‘snel’ tienduizenden jaren.
Dit doodt andere theorieën. Het was niet alleen maar afnemende straling van de miljoen jaar oude ontploffingen. Dat stof zou verdwenen zijn. Dit is een nieuwe inventaris. Die van ons is nieuw in het systeem, als je wilt.
Van ton naar atomen
De logistiek was een nachtmerrie.
Ze vervoerden 300 kilo ijs van Bremerhaven naar Dresden.
De verwerking heeft bijna alles opgegeten.
Wat? Er bleef een paar honderd milligram vuil achter. Dat was de prijs.
Binnen isoleerde het laboratoriumteam van Helmholtz-Zentrum Dresden-Rossendor het ijzer. Voorzichtig. Ze konden geen stipje kwijtraken. Om er zeker van te zijn dat ze hun monster niet hadden gemorst, gebruikten ze berylium-10 en aluminium-26 als benchmarks. Bekende hoeveelheden in Antarctisch ijs. Als de verwerking mislukte, zouden deze ook verdwijnen.
Dat deden ze niet. De wiskunde klopte.
Toen kwam het echte werk.
Het detecteren van ijzer-60 vereist magie. Of in ieder geval de Heavy Ion Accelerator Facility van de Australian National University. Het is de enige machine op aarde die daartoe in staat is.
Elektrische velden. Magnetische filters. Alles weghalen wat niet massaal ijzer-60 is.
Van een monster van 10 biljoen atomen overleefde slechts een handjevol de snede.
Annabel Rolofs verwoordt het mooi:
“Het is alsof je naar een naald zoekt in 50.000 voetbalstadions die tot het dak gevuld zijn. De machine vindt die naald binnen een uur.”
Dat is de schaal waar we het over hebben. Geen stofje. Een handtekening. Een kosmische vingerafdruk.
Anton Wallner vat het samen. Jarenlange internationale samenwerking heeft dit gevoelige oog opgebouwd. Nu kunnen we de echo’s van explosies van miljoenen jaren geleden zien in rotsen en ijs onder onze voeten.
Ze stoppen nu niet. De volgende stap is ouder ijs. Pre-cloud. De ‘voor’-foto. AWI heeft het Beyond EPICA – Oldest Ice-project op de planning staan.
Misschien kunnen we de leegte in kaart brengen voordat het stof is neergedaald.
