Leeftijd veroorzaakt niet alleen rimpels in je gezicht. Het verstijft je eierstokken.
Niet in emotionele zin. Letterlijk. Het structurele weefsel verhardt, waardoor de eieren worden opgesloten in een kooi die niet wil wijken. En voor het eerst denken wetenschappers dat ze weten hoe ze die kooi weer zachter kunnen maken.
In ieder geval bij muizen.
Het geleiprobleem
Denk aan de ruimte tussen je cellen.
Je zou je een vacuüm kunnen voorstellen. Leeg. Er gebeurt niets.
Fout.
Het is een geleibad. Een rijke, eiwitrijke soep die alles op zijn plaats houdt. Wetenschappers noemen dit de extracellulaire matrix. Het is het medium waar chemisch gefluister fysieke bevelen worden. Eén cel zegt groei, en de gelei brengt die boodschap over naar de buurman.
Maar in de eierstok is deze gelei niet uniform. Het speelt spelletjes.
De oorspronkelijke follikels – die kleine, slapende eiercontainers – leven in een stijve zone. Er zijn geen bloedvaten die ze aanraken. Ze zijn geïsoleerd. De matrix eromheen is rigide van opzet. Het is een beschermend omhulsel, dat de eieren slapend en veilig houdt totdat het lichaam schreeuwt: nu, aan het werk.
Wanneer is het tijd voor een ei om te rijpen? De gelei wordt zacht.
Voedingsstoffen stromen binnen. Cellen breiden uit. Het leven gebeurt.
Wanneer de gelei in steen verandert
Deze dans werkt tientallen jaren prachtig.
Dan gaan de zaken zuur.
Oxidatieve stress slaat toe. Chronische ontstekingen sluipen erin. Na verloop van tijd stapelen deze beledigingen zich op. De eierstok begint littekens te vertonen. Fibrose treedt op. Collageen bouwt zich op als cement.
De matrix wordt stijf.
Stijver dan het zou moeten zijn.
Dit is geen klein ongemak. Deze stijfheid verhongert de zich ontwikkelende eieren. Het verstoort de signalen die ze nodig hebben om volwassen te worden. Het is waarschijnlijk een van de belangrijkste redenen waarom de menopauze optreedt. Niet omdat je per se zonder eieren komt te zitten, maar omdat de omgeving ze niet langer kan onderhouden.
Het is een vicieuze cirkel. Veroudering veroorzaakt verstijving. Versteviging versnelt veroudering. De lus wordt strakker.
“Kenmerken van veroudering van de eierstokken zorgen voor fibritische remodellering en verstijving van de matrix… waardoor een vicieuze cirkel ontstaat.”
De slechterik heeft een naam
Doe mee met een team van Huazhong University of Science and Technology in China.
Ze groeven in menselijke eierstokmonsters. Ze namen weefsels af van vrouwen van verschillende leeftijden – jong (18–28), van middelbare leeftijd (35–42), ouder (47–52) – die allemaal elders operaties ondergingen voor baarmoederhals- of endometriumkanker. Geen kanker in de eierstokken zelf. Gewoon leeftijd.
Ze keken ook naar jongere vrouwen (30-40) die leden aan voortijdige ovariële insufficiëntie veroorzaakt door chemotherapie, polycysteus ovariumsyndroom (PCOS ) of endometriose.
Het resultaat was consistent.
Ongeacht de oorzaak was de eierstokmatrix stijf. En vasthouden aan die stijfheid was een specifiek signaaleiwit.
Interleukine-11. Of IL-11.
De onderzoekers ontdekten dat de IL-11-niveaus pieken in verouderende eierstokken. Niet alleen bij muizen. Bij ratten. Bij mensen.
Het maakt niet uit of de stress het gevolg is van natuurlijke veroudering, chemotherapie of endometriose. IL-11 verschijnt. Het werkt als een schakelaar en vertelt de fibroblasten (de cellen die collageen maken) om overmatig littekenweefsel te produceren. De gelei wordt hard. De eieren stikken.
Het zegel verbreken
Wat gebeurt er als je de boodschapper vermoordt?
Het team remde de IL-11-signalering. Ze deden het op twee manieren bij muizen: door het verantwoordelijke gen genetisch te verwijderen en door RNA-geladen nanodeeltjes te gebruiken om het eiwit tot zwijgen te brengen. Dit laatste voelt dichter bij de werkelijke geneeskunde. De eerste is slechts een laboratoriumtruc.
Het effect was onmiddellijk.
De eierstokmatrix werd zachter. De opbouw van collageen daalde.
Maakte het uit? Ja. De muizen produceerden meer pups. Meer baby’s. Hun voortplantingsvermogen werd groter.
We zijn nog ver verwijderd van menselijke tests voor dit specifieke gebruik. Maar IL-11 is een bekend doelwit voor andere aandoeningen. Daar zijn al proeven voor gaande.
Stuart Cook, een biomedisch onderzoeker die niet bij het onderzoek betrokken was maar het commentaar schreef, ziet de weg voorwaarts duidelijk.
“Misschien kan anti-IL-11-therapie worden uitgeprobeerd om door chemotherapie geïnduceerde premature ovariële insufficiëntie te voorkomen en/of om polycysteus ovariumsyndroom te behandelen.”
Het is voorlopige hoop. Voor tientallen miljoenen mensen die met onvruchtbaarheid worstelen, is het een scheur in het plafond. Licht dringt door.
Het onderzoek verscheen in Nature Aging.
De wetenschap is solide. Het mechanisme is duidelijk. Maar het omzetten van een injectie met nanodeeltjes in een vruchtbaarheidsbehandeling voor vrouwen is een berg. Eén waar we nu pas aan de basis van staan.
Misschien zal het werken.
Misschien niet.
De eieren wachten nog steeds.
